Xuân Bồ đề

208

  Xuân hạ thu đông, rồi năm nay lại sang Đông lập Xuân, khí trời mát mẻ, mang chút se lạnh của gió mùa Đông Bắc. Cây cối đượm nhuần mát mẻ, đâm chồi nảy lộc, mầm và nụ hoa chi chít chuẩn bị đua nhau khoe sắc đón chào xuân sang. Xuân ngoại cảnh hay xuân tự lòng người, đó là do ta có khéo nhận mùa xuân không? Có kham nổi sự mát mẻ thanh lương nằm tận sâu bên trong? Thật sự từ ngoại cảnh đến con người luôn có sự liên hệ trực tiếp. Mùa xuân miên viễn bất tận có tự bao giờ, nào có đến đi, chỉ do lòng người mà mùa xuân hiển hiện hay núp bóng sau màn đêm. Xuân tâm cũng là xuân Bồ đề, để nhắc cho ta một trong những cùng tử lang thang quên đi tâm giác ngộ, trái tim Bồ đề của chính mình, vậy giờ đây như một món quà xuân, chúng ta trao tặng cho nhau bằng những phút giây lắng đọng thanh tịnh, nghe lại lời dạy của vua Trần Thái Tông qua tác phẩm “Rộng khuyên phát tâm Bồ đề” trong Khóa hư lục. Nhằm nắm bắt những tinh hoa cốt tủy của lý Thiền mà Ngài đã dạy, ứng dụng vào cuộc sống thực tại chúng ta sẽ có nhiều lợi ích an vui, trang bị xuân tâm để đón xuân mới, năm 2021 tràn đầy hạnh phúc, chánh niệm thư thái từ ngoại cảnh đến tâm hồn.

Mở đầu bài “Rộng khuyên phát tâm Bồ đề” vua Trần Thái Tông đã nhắc: “Ở đời, cái quý tột chỉ là vàng ngọc mà thôi. Nhưng xét kỹ chỗ quý tiếc ấy, chẳng bằng thân mạng. Ví như có người giàu sang được phong làm đại tướng, dùng vàng ròng làm giáp để che đỡ cho thân. Đến khi lâm chiến binh đao bị thua, hoặc cởi giáp ném gươm mà chạy, mong được thân mạng an toàn mà thôi, giáp vàng ròng đâu rảnh nghĩ tiếc. Mới biết, cái quý vàng ròng chẳng bằng cái quý thân mạng, đây là thực vậy.”

Ngày nay thì không thế, trái lại quý vật kia mà khinh thân này. Chẳng biết thân này khó được có ba. Thế nào là ba?

1. Trong lục đạo chỉ người là quý, đến khi nhắm mắt đi rồi, mờ mờ mịt mịt chẳng biết chỗ đến. Hoặc vào đường địa ngục, ngạ quỉ, súc sanh, A-tu-la chẳng được làm người. Đây là cái khó được thứ nhất.
2. Đã được làm người, lại sanh nơi mọi rợ, tắm thì đồng sông, ngủ thì chung giường, trật tự tôn ty không có, nam nữ lẫn lộn, chẳng được phong tục nhân thuần, chẳng nghe chư thánh giáo hóa. Đây là cái khó được thứ hai.
3. Đã được sanh nơi phồn thịnh mà sáu căn không đủ, thân thể tật nguyền, mù, điếc, câm, ngọng, què, thọt, còng, gù; miệng mũi hôi tanh, thân hình nhơ nhớp. Thầy chẳng được gần, chúng chẳng được thân. Tuy ở nơi phồn thịnh, dường thể ở ngoài quê vắng. Đây là cái khó được thứ ba.

Một vị vua đã có cái nhìn thoáng đạt. Ngài biết cái quý tột người đời xem trọng, đó là tài sản nhưng không quý trọng bằng thân mạng của chúng ta. Con người có thể làm ra của cải vật chất, nhưng vàng ngọc không thể làm ra thân tứ đại này, vì khi có chiến tranh, cái chúng ta bảo vệ không phải là vàng ngọc mà là thân mạng. Sau đó, vua Trần Thái Tông đã nói đến có được thân người thật khó.

Thứ nhất, khi ở trong lục đạo, có thân người là quý, vì khi chúng ta mất thì không còn tỉnh táo, không biết chỗ đến chẳng biết vào đường địa ngục, ngạ quỷ hay súc sanh, thế nên được làm người là rất quý và rất khó.

Thứ hai, đã được làm người, chúng ta sanh nơi phồn thịnh có thuần phong mỹ tục, nam nữ có phần có tôn ti trật tự.

Cái khó thứ ba là khi chúng ta đã được sanh nơi phồn thịnh, sáu căn không đầy đủ, tật nguyền, câm ngọng điếc, mũi hôi tanh thân hình nhơ nhớt, thầy chẳng được gần, chúng không được thân.

Qua những điều vua Trần Thái Tông liệt kê, chúng ta thấy được làm thân người gặp Phật pháp sống trong thành thị, lục căn đầy đủ là chúng ta thấy mình quá hạnh phúc.

Song, thân tuy quý như vậy nhưng vẫn không quý bằng đạo. Vì sao? Khổng Tử từng nói: “Sớm nghe được đạo, chiều chết cũng vui.” Vì sao đạo quý như vậy? Vì thân này là huyễn, không lâu dài. Tạo nghiệp rồi cuối cùng cũng mất thân, cát bụi trở về với cát bụi, đó chỉ là một trường đại mộng. Phú quý kinh nhân khó thoát khỏi hai chữ “vô thường” rồi cuối cùng ra đi tay trắng.

Chính vì đạo quý tột, bất sanh bất diệt, thân này có sanh có diệt, nên Đức Phật Thích Ca trước đã bỏ cung hoàng điện ngọc mà xuất gia tu hành. Cư sĩ Bàng Uẩn đem của cải đổ hết xuống biển sâu, đến những ông quan Tô Đông Pha, Bùi Công, Thạch Xương, Phòng Tướng… đều là những tướng tài giỏi nhưng vẫn học đạo, tu đạo. Cho đến những loài động vật, chồn hoang nghe Bá Trượng nói pháp, loài ốc sò lại biết hộ kinh Kim cang, mười ngàn con cá nghe danh hiệu Phật mà hóa làm trời. Năm trăm con dơi nghe tiếng pháp mà được làm hiền thánh, mãng xà nghe sám hối mà được sanh thiên… Động vật còn hồi đầu quy Phật, hà huống con người chúng ta, có trí tuệ có năng lực mà không sớm tỉnh giác thì có phải luống một kiếm người qua suông chăng?

“Căn lành Bát nhã người người đều có đủ, nên ta không luận đại ẩn tiểu ẩn, thôi phân tại gia xuất gia, chẳng luận người Tăng kẻ tục, chỉ cốt nhận được tâm vốn không có nam nữ đâu chấp vào tướng. Người chưa rõ, dối chia Tam giáo liễu được đồng thông nhất một tâm. Nếu hay biết phản chiếu hồi quan đều được kiến tánh thành Phật. Thật là thân người khó được, Phật pháp khó nghe, muốn vượt khỏi vòng quanh Lục đạo, chỉ có con đường thẳng tắt Nhất thừa, cần chánh tín, chớ tin tà sư. Là phàm hay thánh đều đồng một con đường này.”


Qua tác phẩm, chúng ta thấy từ con người cao quý chức tước vua quan, tể tướng cho đến loài động vật ốc sò… vẫn có tánh linh vẫn có tâm Bồ đề. Chúng ta hãy khôn ngoan mà làm cho nguồn tâm trong sáng ấy sống dậy, để lợi ích trong cuộc sống của mình và lan tỏa hạnh phúc đến nhân loại. Hạnh phúc an vui, đó là những tố chất không thể thiếu của mùa xuân. Hãy làm cho mùa xuân miên viễn luôn hiện hữu trong bạn. Cuộc đời có bao lâu, sao ta không sống hết lòng vì nhau? Mà lại gây khổ đau, không an ổn cho tâm mình và tổn thương người khác? Rồi tạo nghiệp chất chồng thêm sâu? Hỡi những ai còn lầm đường lạc lối…? Xét lại, trong đó có ta không? Để kịp thời tỉnh ngộ, kịp thời dừng chân, bước chân của tạo nghiệp chốn phù vân… Để rồi đây, ta được sống với cái chân thật thanh tịnh trong sáng nơi chính mình, mà bấy lâu danh lợi tiền tài… cái vỏ bọc có rồi sẽ mất, nó làm mờ phủ tấm gương trong của chúng ta! Bạn lòng ơi! Hãy tỉnh tỉnh đi, để không còn kịp nữa… để rồi không biết ta sẽ chết lúc nào? Sống một ngày là chơn thiện mỹ từng phút giây. Hãy để lòng nhẹ như mây nổi, tỉnh giác chánh niệm trong từng hơi thở, từng nhịp đập quả tim, từng cử chỉ hành động của chính mình, trở lại… “Thực tại hiện tiền, bây giờ ở đây”. Điều gì đúng hẳn làm, điều gì sai dừng lại, đây là sự trải nghiệm thực tế, không phải chỉ trên câu chữ, thì bạn mới thật sự hạnh phúc. Còn không thì chỉ là thùng rỗng kêu to. Nhắc bạn cũng như nhắc tâm mình, bất kể là người quen hay kẻ lạ… hy vọng mỗi chúng ta kịp thời phản tỉnh… khi mọi thứ ta đang có thể quyết định và thay đổi được… Kính chúc mọi người làm chủ tâm mình để được bình an trong cuộc sống, hạnh phúc trong tâm hồn, tâm xuân luôn hiện hữu!

Hải Thuần Bảo Hải