(中文) Sơn môn山門

1375
Cổng tam quan chùa Dận, Bắc Ninh, kiểu có gác ở trên

Tiếng Việt thường quen gọi là cổng tam quan , là cửa chính của chùa chiền . Vì cổng chùa thường được dựng 3 cửa thẳng hàng (giữa lớn 2 cửa 2 bên nhỏ hơn) , nên gọi là “Điện Tam Môn” . Và vì chùa thường được xây ở trên núi , nên còn gọi là “Điện Sơn Môn” .

Cổng tam quan là một loại cổng có ba lối đi thường thấy ở chùa chiền theo lối kiến trúc truyền thống Việt Nam. Một số dinh thự, và đình miếu cũng xây loại cổng này như Viện Cơ mật ở Huế.

Ý nghĩa:

Cổng tam quan mang ý niệm “ba cách nhìn” của Phật giáo gồm có “hữu quan”, “không quan” và “trung quan”, thể hiện cái sắc (giả), cái không (Vô thường) và trung dung của cả hai. Giải thích thứ hai là tam quan là cửa của Tam bảo.

Thuyết khác thì cho rằng tam quan là “tam giải thoát môn” của Thiền tông gồm cửa Không, cửa Vô tác và cửa Vô tướng (Vô nguyện). Vì vậy mà các nước không thuộc Phật giáo Thiền tông không có xây cổng tam quan làm lối vào chùa.