Sinh hoạt Thiền gia hội thứ 10 trong Cư Trần Lạc Đạo Phú (Phần cuối)

293

  Ngoài xã hội thực tế hiện nay, lắm những thành phần này, con nhà đại gia, vung tiền như nước, đã không biết tu tạo phước mà còn ăn chơi trác táng, còn kéo lôi rủ rê cờ bạc hút chích, lối sống trong đồi trụy, chạy theo dục lạc, thiếu nhân cách, trộm cắp giết người, mất cả thời gian, sức khỏe thì hao tổn… đối với những người này, tội họ đã gây tạo thì sẽ phải trả giá rất đắt, dù giàu có cũng phải chấp nhận luật nhân quả thôi, diêm vương nào có tha có nể chi.

“Chuộng công danh, lồng nhân ngã, thực ấy phàm phu;
Say đạo đức, dời thân tâm, định nên thánh trí.”

“Những người yêu đắm công danh, nhân ngã lồng lộng là những kẻ rất đỗi phàm phu”. Vì sao tổ nói như vậy? Thử nghĩ mà xem, công danh sự nghiệp, tình tiền tù tội, cái gì là của ta? Khi chết đi mang được cái nào? Ấy thế mà, mỗi người nếu không ý thức được sự phù du, sớm còn tối mất để nhân đó tu tạo phước điền cho chính mình, thì uổng cả một đời qua suông. Như Thiền sư Linh Hựu dạy trong Quy Sơn Cảnh Sách: “Vô thường lão bệnh bất dữ nhân kỳ. Triêu tồn tịch vong, sát na dị thế. Thí như xuân sương, hiểu lộ, thúc hốt tức vô; ngạn thọ, tỉnh đằng, khởi năng trường cửu. Niệm niệm tấn tốc, nhất sát na gian, chuyển tức tức thị lai sanh. Hà nãi yến nhiên không quá?”.

Nghĩa là: “Vô thường, già, bệnh chẳng hẹn cùng người. Sáng còn tối mất, chỉ trong khoảng sát na đã qua đời khác. Ví như sương mùa xuân, mốc sáng sớm, phút chốc liền tan. Cây bên bờ vực, dây trong miệng giếng đâu được lâu bền. Niệm niệm qua nhanh, chỉ trong khoảng sát na, chuyển hơi thở đã qua đời sau, sao lại an nhiên để ngày tháng trôi suông vô ích?

Cao hơn một chút nữa, chúng ta biết những vật có hình tướng trên thế gian này là huyễn, cuối cùng cũng về không, mà tận dụng thời gian, tâm hãy tinh tấn dũng mãnh tu tập, sống được với cái bất sanh bất diệt thì quá tuyệt vời.

Thiền sư Thanh Đàm hiệu Minh Chánh là Trụ trì chùa Bích Động đã dạy:

“Công danh cái thế màng sương sớm,
Phú quý kinh nhân giấc mộng dài,
Chẳng hiểu bản lai vô nhất vật,
Công lao uổng phí một đời ai.”

Không hiểu được như thế, chúng ta chỉ là những người phàm phu, còn những ai mà biết chuyển hóa tâm mình, yêu chuộng đạo đức nhân nghĩa, tu tập cho chính mình và giúp ích cho mọi người, thì những người ấy nhất định sẽ tiến lên con đường thánh thiện, có trí tuệ của những bậc thánh, ý thức về cuộc đời, chuyện công danh… không mê đắm chấp trước, kinh Kim Cang đức Phật có dạy:

“Phàm sở hữu tướng giai thị hư vọng”

Nghĩa là: “Phàm cái gì có hình tướng đều là hư vọng” sao chúng ta lại không ý thức được điều này? Có quá uổng đi một kiếp người trôi qua hay không?

Sư phụ trụ trì Thiền viện Bảo Hải, đã nói đến sự vô thường rất rõ ở bài:

Khóc Cười Trong Mộng
Không ai ngờ,
Bảo Hải một chặng đường…
Hai mươi hai năm.
Hai mươi hai năm này,
Ở con người hay ở cảnh lao xao?
Khéo léo nhé! Thời gian không dừng lại.
Đã biết rõ, vạn vật là thế ấy,
Mà vẫn còn… ở mãi cảnh lao xao,
Không tỉnh nổi vì nghiệp còn quá nặng,
Rồi khóc cười, nối tiếp cứ theo nhau.
Hai mươi hai năm, như giấc mộng,
Tỉnh mộng rồi, xin chớ dối gạt nhau.
Dù người đến, người đi hay thay đổi,
Đó cũng là ảo ảnh một thoáng qua.
Nhẹ thật nhẹ, vậy mà buông không nổi,
Thật tức cười, khi cứ mãi đảo điên.
Thôi thôi nhé! Thời gian không dừng lại.
Thì có gì luyến tiếc cảnh trong mơ…

Thật sự là như thế, được Sư phụ nhắc nhiều, nhưng không hiểu sao, chúng con thường cứ quên, duyên mình theo trần cảnh, ôi mệt nhoài thân tâm, nhưng đã có Thầy, như bàn tay thức tỉnh lúc chúng con mê mờ, rồi cũng biết được rằng: lôi ông chủ trở về mau, không cho trâu ăn phạm vào lúa mạ của người.

Hai câu phú tiếp theo Tổ dạy:

“Mày ngang mũi dọc, tướng tuy lạ xem ắt bằng nhau;
Mặt thánh lòng phàm, thực cách nhẫn vàn vàn thiên lý”.

Chúng ta cùng: chân mày thì nằm ngang, cái mũi thì dọc xuống, mỗi người mỗi vẻ, tướng tuy có khác, nhưng xem ra ai cũng có chân tâm Phật tánh, nên nói “xem ắt bằng nhau” là chỗ này. Trong kinh Pháp Bảo Đàn Lục Tổ Huệ Năng đã từng nói:

“Người tuy có Nam Bắc nhưng Phật tánh không có Nam Bắc” hiểu được như vậy thì chúng ta sống trong ngoài như một, ấy rất gần với Phật. Còn ngược lại bên ngoài mặt thì thánh thiện đạo mạo, nhưng trong lòng thì không như thế thì thật là cách xa với đạo ngàn dặm. Qua hai câu phú này, ý Tổ sư muốn chúng ta sống đúng với bản chất thật của chính mình, trở về với Phật tâm luôn hằng hữu, trong ngoài như một, có như vậy mới đúng Chánh pháp, còn không thì ta đi lạc đường. Để kết thúc tác phẩm Cư Trần Lạc Đạo phú một cách xúc tích đầy đủ ý nghĩa nhất, Sơ tổ Trúc Lâm Phật hoàng Trần Nhân Tông đã nói kệ rằng:

“Cư trần lạc đạo thả tùy duyên,
Cơ tắc xan hề khốn tắc miên.
Gia trung hữu bảo hưu tầm mích,
Đối cảnh vô tâm mạc vấn thiền.”

Nghĩa:

“Ở đời vui đạo hãy tùy duyên
Đói đến thì ăn, mệt ngủ liền
Trong nhà có báu thôi tìm kiếm
Đối cảnh vô tâm chớ hỏi thiền.”

Sơ tổ khuyên chúng ta, dù đang ở cõi đời trần tục này, nhưng hãy vui sống với đạo (chân tâm của mình) tất cả vạn sự tùy duyên vậy thôi, đừng nên cố chấp vướng bận làm gì cho não loạn nguồn tâm, khi đói thì ăn, không đòi hỏi tìm cầu. Mệt thì ngủ, Không toan tính so đo. Câu này chúng ta rất dễ hiểu lầm, một cuộc sống buông thả, thích ăn thì ăn, muốn ngủ thì ngủ. Thật không phải như vậy, cũng đồng thời ăn ngủ, cũng đi đứng, nằm ngồi… nhưng chúng ta chuyển tâm, trong ấy có sự tu tập, thể hiện sự vững chãi, chánh niệm, tỉnh giác trong bốn oai nghi (đi đứng nằm ngồi) đây là diệu dụng của nguồn tâm. Chân không mà diệu hữu là đây. Sống trở về với tánh biết, trùm khắp, ăn biết mình đang ăn, đi biết mình đang đi… không vọng cầu quá khứ đã qua, hay tương lai xa xôi, chỉ có phút giây hiện tại sáng suốt này.

Trong nhà có báu thôi tìm kiếm
Đối cảnh vô tâm chớ hỏi thiền.”

Hai câu phú này cực kì quan trọng, Sơ tổ Trúc Lâm muốn nhắc nhở chúng ta trong mình có kho báu đầy đủ, đâu cần kiếm tìm từ bên ngoài. Xưa, đức Lục Tổ Huệ Năng, nghe đến câu kinh “Ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm” (Nên không chỗ trụ mà sanh tâm kia) Lục Tổ ngay nơi lời nói này liền ngộ, rõ tất cả muôn pháp chẳng lìa Tự Tánh, Ngài đã từng thốt lên:

“Đâu ngờ Tự Tánh vốn tự thanh tịnh.
Đâu ngờ Tự Tánh vốn không sanh diệt.
Đâu ngờ Tự Tánh vốn tự đầy đủ.
Đâu ngờ Tự Tánh vốn không lay động.
Đâu ngờ Tự Tánh hay sanh muôn pháp.”

Ngũ Tổ biết Ngài đã ngộ Bổn tánh, nói rằng: “Chẳng rõ bổn tâm, học pháp vô ích. Như rõ bổn tâm mình, thấy bổn tánh mình thì gọi là trượng phu, thầy của Trời người… ”
Chỉ cần chúng ta đối trước vạn cảnh, tâm không dính mắc chấp trước (vô tâm) thì đâu cần hỏi thiền làm gì nữa, đây cũng chính là thiền rồi.

Chữ “vô tâm” ở đây chúng ta nên hiểu, đó là “tâm không” đây đúng với cấu trúc Hán văn, ta dịch từ trọng tâm nằm phía sau dịch ngược lên phía trước, “vô tâm” nghĩa là “tâm không”. Tâm không ý nói: không kẹt, không chứa chấp, vướng mắc… chứ không thể hiểu là không tâm (không ngơ, mờ mịt, sai với đạo), chúng khác nhau xa. Đạo Phật mầu nhiệm, trong ta, nơi đây, ngay bây giờ, không phải kiếm tìm vất vả đâu, chỉ là có chịu tin và nhận lấy để kiên tâm bền chí nỗ lực tu tập hay không thôi.

Xuyên suốt một chặng đường, trải dài đến mười hội, của tác phẩm Cư Trần Lạc Đạo phú, Sơ tổ Trần Nhân Tông lúc Ngài còn là Thái thượng hoàng nơi triều đình nhà Trần nước Việt Nam chúng ta. Tâm tông và yếu chỉ Ngài dạy, ta phải nhận được tâm Phật nơi mình sẵn có, hằng sống với y, thì diệu dụng hằng sa. Đừng lầm nhận mà chạy rong ruổi theo trần cảnh hư dối bên ngoài. Muốn được như thế chúng ta phải: “Phản quan tự kỷ bổn phận sự bất tùng tha đắc”

Nghĩa là: “Chúng ta phải quay ngược lại, soi sáng, xem xét chính mình đó là bổn phận, không phải từ ngoài vào”, đây là lời dạy của Tuệ Trung Thượng Sĩ, vua Trần lấy đó làm phương châm tu hành. Dùng trí tuệ bát nhã mà chiếu soi, sống cho được chân tâm trong thân tứ đại bại hoại này, trong cái hoại có cái bất hoại. Sống an lạc vui với đạo trong cuộc sống ở cõi tạm, đó là tự tại giải thoát rồi. Thiên đường, địa ngục cũng từ tâm biến khởi, “tự ta tâm địa, tự ta tu, thiên đường địa ngục tự ta chuốc… ” Dám mong những người tu sĩ trẻ, những ai có tâm tu đạo chân thực, ngay chính trong tâm ta học xong mười hội này, tự thân mỗi người rút ra những tinh túy của sự tu hành mà tự lợi cho bản thân và giúp ích, sẻ chia cùng pháp lữ. Chúng ta cùng nhau chung sức, đồng lòng đi trọn vẹn sự tu hành đến ngày thành Phật. Hãy cùng nhau phát lòng dũng mãnh, tinh tấn tiến tu trong từng phút từng giây, trong lúc tim còn nhịp, biết mình còn hiện diện, biết mình còn được tu, còn có cơ hội luyện thân tâm, trau dồi trí đức, thay đổi những phàm tính còn dẫy đầy trong ta. Cùng nhau lỗ lực nhé! Hỡi những người đồng chí hướng, đồng tâm nguyện! Không những ta tu riêng cho mình, mà mỗi người còn có trách nhiệm với những huynh đệ phía sau mình nữa. Vậy nên nỗ lực thắng được chính mình, bởi nhiều điều còn trần tục lắm! Hôm nay như vầy, nhưng ngày mai sẽ khác hơn, và càng gần với chí nguyện xuất trần thượng sĩ.

Một chút gì đó, cho tuyết thêm sương, cho hoa thêm lá, một chút muối hòa vào đại dương, nguyện kết duyên lành cùng những bậc Tôn sư, những người thiện tri thức… đã hao hơi tổn sức truyền giao Chánh giáo của Như Lai cho đàn hậu học chúng con. Đây được coi như lời tri ân của những thiền sinh Thiền viện Bảo Hải chúng con kính dâng lên những bậc thầy dày công giáo dưỡng, những vị giáo thọ trong tông môn thiền phái Trúc Lâm. Không dám nói chúng con hoàn toàn sống với những gì được học và được hiểu nơi đây, nhưng chúng con sẽ lấy đó làm mục tiêu và lý tưởng của cuộc đời mình, tâm nguyện không bao giờ lùi bước, bền chí tu tập cho đến ngày thành Phật, như Sư ông Thường Chiếu, thượng Nhật hạ Quang nhắc nhở chúng con. Kính cẩn tri ân, cúi đầu đảnh lễ những bậc Tôn sư!
Trong niềm tôn kính vô biên, trong tâm tu hành cao tột!

Hải Thuần Bảo Hải