Thứ Sáu, 12 Tháng Tám 2022
Phật học Nghiên cứu Quan điểm của Phật giáo Đại thừa đối với công tác xã...

Quan điểm của Phật giáo Đại thừa đối với công tác xã hội

  Khi hệ thống phúc lợi xã hội chính thức chưa tồn tại thì các chùa ở Việt Nam chính là hệ thống cơ sở cung cấp dịch vụ phúc lợi xã hội đầu tiên hướng tới giải quyết các vấn đề khó khăn vật chất và tinh thần cho con người theo tinh thần Phật giáo dưới góc độ tâm linh. Theo sát sự tiến bộ của văn minh nhân loại đồng hành với sự phát triển của ngành công tác xã hội theo hướng chuyên nghiệp hóa và hội nhập với thế giới, một câu hỏi về lý thuyết và thực hành cần được đặt ra là mối liên hệ giữa đạo Phật với công tác xã hội nên được triển khai như thế nào để đảm bảo Việt Nam phát triển một nền công tác xã hội mang tính hiện đại, chuyên nghiệp, hiệu quả, nhưng vẫn phù hợp với đặc điểm văn hóa và con người Việt Nam mà ở đó dấu ấn của Đạo Phật là không thể phủ nhận.

Bài viết: “Quan Điểm của Phật giáo Đại Thừa Đối với Công Tác Xã Hội” này nhằm làm rõ những quan điểm của Phật giáo Đại thừa đối với công tác xã hội.

Công tác xã (social work) là ngành học thuật và hoạt động chuyên môn nhằm trợ giúp các cá nhân, nhóm, cộng đồng phục hồi hay tăng cường chức năng xã hội góp phần đảm bảo nền an sinh xã hội1.

Vai trò của Phật giáo Đại thừa trong công tác xã hội

Theo xu hướng xã hội hóa ngày càng phát triển thì Phật giáo Đại thừa trên tinh thần nhập thế luôn mở ra nhiều phương tiện cho con đường giải thoát cho chúng sinh ngày càng đa dạng hơn, phù hợp hơn với xã hội hiện tại. Tìm ra nhiều con đường hơn để dẫn đến giải thoát. Và việc Phật giáo đã cùng Nhà nước thực hiện các công tác xã hội mục đích chính là để truyền bá giáo lý và cũng là vì cứu nhân độ thế.

Sự xuất hiện của Giáo lý Đại thừa, được xây dựng trên cơ sở niềm tin có một đường giải thoát trên tất cả mọi người, không chỉ dành riêng cho những người từ bỏ trần thế hiến thân mình cho con đường tu tập, mà còn dành cho tất cả chúng sinh có Phật tánh. Chỉ cần giúp họ gạt bỏ vô minh thì họ có thể tự giác tu tập và dẫn tới giác ngộ, giải thoát. Dựa trên tinh thần đó thì việc dung hòa các triết lý của nhà Phật vào trong công tác xã hội cũng phần nào giúp cho con người quay về với Phật tánh của mình.

Phúc lợi xã hội

Sau khi Đức Phật thành đạo, trừ 3 tháng An cư mùa mưa, hầu như mọi ngày, Ngài dạy đệ tử du hóa, thuyết pháp, quan tâm đến khổ đau nhân loại, hướng con đường thoát khổ và khuyên phát tâm làm lợi ích cho mọi người.

Vì trí tuệ và phước báu của nhân loại không giống nhau, cho nên, khả năng làm ăn, kinh doanh và cơ hội đều sai khác, tự nhiên nó hình thành sự giàu nghèo, sai khác để giải quyết vấn đề giàu nghèo? Ngoài một hệ thống kinh tế hợp lý, phương pháp tốt nhất là khuyến khích mọi người phát tâm bố thí.

SC. Thích nữ Chúc Tường – Chùa Kiều Đàm chung tay trong mùa dịch Covid-19.

– Kinh Tăng Nhất A-hàm, quyển 27, phẩm Tà Tụ nói rằng: “Có năm điều bố thí khiến được phúc lớn: Làm công viên; trồng rừng; làm cầu; làm thuyền và làm nhà nghỉ chân. Trong xã hội ngày nay phần lớn năm việc làm này do Chính phủ chủ trương phụ trách kiến tạo và các tổ chức, doanh nghiệp chung tay cùng xây dựng: “Kẻ góp của, người góp công”. Nếu việc công chưa làm xuể thì quần chúng có thể tham gia. Ví như: Giúp đỡ người bị nạn, nghèo khổ, bệnh tật… những thứ như: Chỗ ở, thức ăn, thuốc thang… hỗ trợ họ nghề nghiệp, phương pháp làm ăn v.v…

Kinh Tăng Nhất A-hàm, quyển 12, phẩm Tam bảo nói về bố thí như bố thí phước nghiệp đối với Sa-môn, Bà-la-môn, người nghèo khổ, bệnh tật, mồ côi không nơi nương tựa nên bố thí y phục, giường nằm, đồ ăn, thuốc uống, nhà ở…
Kinh Tăng Nhất A-hàm, quyển 7, phẩm Hữu Vô có nói rằng: “Trong các hình thức bố thí, bố thí pháp là cao nhất; trong các việc làm, việc thuyết pháp là trên hết; trong tất cả các ân, ân pháp là trên hết”.

Hơn nữa, phúc lợi xã hội không chỉ là từ thiện, nhất là Tăng Ni sinh đang được đào tạo về trí tuệ, giáo dục thì vấn đề phúc lợi mà chúng ta phải làm cao hơn là bố thí về pháp. Ví dụ: Chúng ta không có khả năng về kinh tế, nhưng ta có thể khuyến hóa, hướng dẫn các Phật tử cùng làm. Trước khi cho ta thuyết pháp nói chuyện cho người nhận nghe, nhắc nhở cho người ta tin nhân quả, biết niệm Phật, … Đó là ta cho họ thức ăn về đời sống tinh thần. Một phúc lợi đang trông chờ vào sự bố thí vô úy của chúng ta dành cho những con người còn nhiều đau khổ trong cuộc đời này.

Đạo Phật và môi trường

Môi trường sống và con người liên hệ mật thiết: Tuy hai mà một. Rừng là nơi cộng trú và là nguồn sống của nhiều loài động, thực vật khác nhau. Các loài động vật thường sống hài hòa và phụ thuộc vào thiên nhiên theo chu trình sinh thái. Loài người cũng tùy thuộc vào môi trường sống. Vào thời tiền sử, loài người sống cộng sinh, hòa hợp với thiên nhiên.

Tài nguyên rừng quý giá. Rừng có chức năng điều hòa khí hậu, làm màu mỡ đất đai, ngăn ngừa lũ lụt, lưu giữ và thẩm thấu nước qua lòng đất tạo trữ lượng nước ngầm, giữ cân bằng cấu trúc sinh thái tự nhiên. Cây xanh qua quá trình quang hợp trao đổi chất diệp lục, cung cấp lượng oxy cần thiết, tẩy sạch khí độc cac-bo-nic và thường thoát ra hơi nước làm cho bầu không khí tươi mát trong lành.

Vậy bảo vệ rừng và trồng nhiều cây xanh là vấn đề cần thiết. Không phá rừng, tránh hậu quả tai hại như đất đai bị xói mòn, lũ lụt và hạn hán ảnh hưởng rất lớn đến đời sống con người.

Tại sao thiên nhiên nổi giận? Do nhu cầu tiện nghi đòi hỏi càng nhiều, khoa học kỹ thuật phát triển càng nhanh, các nguồn tài nguyên thiên nhiên bị tận dụng và khai thác cạn kiệt, mất khả năng phục hồi. Sinh thái mất cân bằng tạo nên thảm họa sụt lở đất, lũ quét, mưa xói đất… không lường được. Sau cơn lũ, mặt đất thường mất đi tính đàn hồi, khô cằn nhanh chóng sau cơn mưa và nạn hạn hán tất yếu sẽ xảy ra đúng theo lý duyên sanh của Phật giáo: “Cái này có thì cái kia có; cái này sanh thì cái kia sanh”.

Đạo đức Phật giáo hướng hành vi con người đến sự tôn trọng yêu thương lẫn nhau trong mối liên hệ hỗ tương và tùy thuộc lẫn nhau. Thiên nhiên là nguồn cung cấp môi trường sống cho loài người và động vật. Ngược lại, loài người phải có ý thức bảo vệ thiên nhiên để giữ môi trường trong sạch và cân bằng sinh thái.

Ni trưởng Thích nữ Từ Nhẫn – Chùa Phước Viên với nhiều hoạt động từ thiện trong mùa dịch Covid-19.

Ngài khuyên dạy: “Cây xanh cho chúng ta bóng mát trong lành, giúp chúng ta có nơi ngủ nghỉ qua đêm hay ngồi thiền định. Chặt cành hay bẻ lá của cây đều là hành vi phi đạo đức”.

Chăm sóc người bệnh tật và quan tâm Lúc lâm chung

Chăm sóc người bệnh tật và người sắp chết là việc phục vụ quan trọng của tôn giáo thời nay. Ngày nay khi người bị bệnh nặng, họ có thể nhập viện để được chữa trị. Bệnh nhân và thân nhân thường ở trong trạng thái lo sợ, buồn rầu và thất vọng. Những lúc như thế, sự trợ giúp về niềm tin tôn giáo rất cần thiết. Thời Phật đã quan tâm và thực hành. Ví dụ, kinh Tăng Nhất A-hàm, quyển 5, phẩm Nhập Đạo, phần 4, Phật dạy các Tỳ Kheo: “Bất cứ ai đi thăm bệnh nhân tức viếng thăm Ta; bất cứ ai chăm sóc bệnh nhân tức chăm sóc Ta. Tại sao như vậy? Bởi vì chính Ta muốn chăm sóc bệnh nhân”.

Phúc lợi xã hội ngoài việc bố thí còn thể hiện ở việc an ủi con người khi bệnh tật và giúp đỡ tang gia khi có người chết. Đây là một việc mà Phật giáo chúng ta làm được rất thiết thực trong đời sống xã hội và cũng là một phương cách đem đạo vào đời.

Đến thăm người bệnh cũng là một cơ hội để thuyết giáo, lúc đó họ mới nghe nhận những điều mình nói. Vì đó là lúc con người ta đau khổ vì bệnh tật, ham sống sợ chết, sợ hãi, lời ta nói họ dễ tiếp đón ghi nhận. Thăm người bệnh và lo lắng, giúp đỡ lúc tang gia, chỉ cho họ lo tang sự đúng Chánh pháp không mê tín dị đoan cũng là bố thí pháp.

Tình hình Phật giáo với công tác xã hội

Thời nào cũng vậy, nỗi lo lớn nhất của người dân là: “Miếng cơm, manh áo” hàng ngày. Nên nói: “Có thực mới vực được đạo”. Cho thấy khi có miếng ăn xong rồi thì con người ta mới tính đến chuyện tôn giáo tín ngưỡng xa vời và nếu như thiếu miếng ăn sẽ làm cho người ta lâm vào bế tắc, túng quẩn và sẽ làm cho họ bước vào con đường sai trái. Cho nên, vai trò của Phật giáo muốn đi vào lòng người thì cần phải làm sao cho chúng sanh không còn lo toan cuộc sống hàng ngày thì họ mới chuyên tâm tu tập.

Hiểu được vấn đề đó nên việc kết hợp đạo Phật với công tác xã hội là rất quan trọng. Theo “Đề án 32” của Thủ tướng Chính phủ ký ngày 25/3/2010, dự kiến sẽ đầu tư 2.437.400 đồng cho việc phát triển nghề công tác xã hội, thì hai hoạt động chính của Đề án là: Một, xây dựng một mạng lưới các Trung tâm cung cấp dịch vụ công tác xã hội trong cả nước; hai, đào tạo mới và đào tạo 60 ngàn nhân viên công tác xã hội. Hiện nay, cả nước đã có 34 tỉnh, Thành phố thành lập Trung tâm công tác xã hội để cung cấp các dịch vụ công tác xã hội2.

Ngày 24/02/2017, Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQVN) phối hợp với Bộ Lao động Thương binh và Xã hội (LĐTB & XH) tổ chức “Hội nghị toàn quốc biểu dương, phát huy vai trò của các tôn giáo tham gia hoạt động và dạy nghề”. Đây là Hội nghị được tổ chức lần đầu tiên sau 40 năm giải phóng. Kết luận của hội nghị cũng đã đưa ra giải pháp nhằm phát huy vai trò của các tổ chức tôn giáo đối với các hoạt động của công tác xã hội đó là: Lồng ghép các chương trình đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, nhân viên của ngành để đào tạo cho các tổ chức tôn giáo về nhân lực làm bảo trợ xã hội và dạy nghề3 . Hiện nay, trong chương trình đào tạo ở Học viện Phật giáo trình độ Cử nhân có môn học Công tác Xã hội Đại cương. Và đến nay đã được bốn khóa (khóa IX-XII). Năm 2015, lớp Sư phạm Mầm non được Học viện Phật giáo Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh (TP. HCM) kết hợp với Trường Đại học Sư Phạm TP. HCM mở khóa học, đào tạo chư Ni và Phật tử theo học, đảm bảo trình độ làm cán bộ, nhân viên và lãnh đạo về lĩnh vực này.

Bố trí nguồn lực thực hiện các chương trình, Đề án có liên quan đến đối tượng bảo trợ xã hội, dạy nghề, việc làm, trợ giúp cho người khuyết tật, người nghèo cho các cơ sở thuộc tổ chức tôn giáo. Năm 2011, Ủy ban MTTQVN phối hợp với Quỹ dân số Liên hiệp quốc (UNFPA) đã phối hợp với Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Hưng Yên triển khai Dự án “Tuyên truyền vận động người dân nhằm giảm thiểu lựa chọn giới tính khi sinh” và một số Dự án khác, đã giải quyết các chính sách trợ cấp xã hội, bảo hiểm Y tế cho các đối tượng tại các cơ sở tôn giáo để bảo đảm chăm sóc sức khỏe cho người dân có hoàn cảnh khó khăn.

Quan tâm giải quyết các chế độ chính sách, an sinh xã hội, phúc lợi xã hội cho đối tượng bảo trợ xã hội, dạy nghề của các tổ chức tôn giáo, giải quyết khó khăn cho các tổ chức tôn giáo trong các hoạt động bảo trợ xã hội và dạy nghề.

Các địa phương phải có trách nhiệm hướng dẫn, hỗ trợ các tổ chức tôn giáo, các cơ sở bảo trợ xã hội và dạy nghề trong chăm sóc, nuôi dưỡng, dạy nghề đối tượng bảo trợ xã hội và người dân có hoàn cảnh khó khăn.

Các tổ chức tôn giáo quan tâm đến công tác đào tạo bồi dưỡng nhân lực trong công tác bảo trợ xã hội và dạy nghề. “Nhiều Tăng Ni, Phật tử tại các cơ sở bảo trợ xã hội của Giáo hội đã được tham gia các lớp tập huấn, nâng cao kiến thức về kỹ năng quản lý và tổ chức các hoạt động trợ giúp, chăm sóc tư vấn, dịch vụ… cho các đối tượng thuộc diện bảo trợ xã hội”.

Các chương trình thiết thực của Phật giáo đối với công tác xã hội

Khẳng định với vị thế của mình trong công tác xã hội Phật giáo đã thực hiện một số các hoạt động như chương trình đào tạo ở Học viện Phật Giáo trình độ Cử nhân có môn học công tác xã hội đại cương. Tuy nhiên, cũng cần đưa thêm môn học kỹ năng tham vấn và kỹ năng công tác xã hội vào chương trình đào tạo cho quý chư Tôn đức Tăng Ni.

Các tổ chức tôn giáo quan tâm đến công tác đào tạo bồi dưỡng nhân lực trong công tác bảo trợ xã hội và dạy nghề. “Nhiều Tăng Ni, Phật tử tại các cơ sở bảo trợ xã hội của Giáo hội đã được tham gia các lớp tập huấn, nâng cao kiến thức về kỹ năng quản lý và tổ chức các hoạt động trợ giúp, chăm sóc tư vấn, dịch vụ… cho các đối tượng thuộc diện trợ xã hội”.

Các hoạt động từ thiện, gây quỹ ủng hộ và giúp đỡ các nhóm dễ bị tổn thương trong xã hội được các cấp Giáo hội đặc biệt coi trọng. Hàng năm, có đến hàng trăm ngôi chùa quan tâm kêu gọi sự ủng hộ của xã hội đến trẻ em mồ côi, người gặp tai nạn, thiên tai v.v… ví dụ như chùa Kỳ Quang II, tọa lạc tại đường Lê Hoàng Phái, quận Gò Vấp, TP. HCM được thầy Thích Thiện Chiếu lập ra đến nay đã 22 năm và đã trở thành ngôi nhà chung cho trên 200 em nhỏ khuyết tật.

Một số chùa tại các tỉnh thành đã tổ chức các khóa tu mùa hè cho thanh thiếu niên được tu thanh tịnh trong 3 tháng hè nhằm tạo ra các hoạt động lành mạnh cho thanh thiếu niên, tạo ra một sân chơi lành mạnh bổ ích. Các em được tiếp xúc với một môi trường mới, những người bạn mới; được rèn luyện từ thể chất đến tinh thần… ví dụ như: Chùa Hoằng Pháp, tọa lạc tại đường Lê Lợi, xã Tân Hiệp, huyện Hóc Môn, TP. HCM thường tháng 6, tháng 7 dương lịch hàng năm chùa luôn có tổ chức khóa tu mùa hè cho các thanh thiếu niên trong và ngoài Thành phố tham dự.

Tham gia vào cung cấp dịch vụ y tế, về lĩnh vực này Phật giáo làm khá tốt, bởi đã có khá nhiều tuệ tĩnh đường ra đời để khám chữa bệnh miễn phí cho bệnh nhân, mặc dù chưa có quy mô lớn như các Bệnh viện Nhà nước, nhưng cũng đã góp phần nào trong việc đáp ứng khám chữa bệnh đang dần quá tải ở các Bệnh viện như hiện nay. Hơn nữa, việc tham gia vào dịch vụ Y tế của tôn giáo giúp phần nào giảm bớt chi phí cho người dân trong quá trình chữa bệnh lâu dài, nhất là đối với người nghèo. Như Tuệ Tĩnh Đường Thành Phố (chùa Pháp Hoa, quận Gò Vấp, TP. HCM) thuộc Thành hội Phật giáo TP. HCM đã khám chữa bệnh, cấp thuốc miễn phí cho hàng ngàn người dân.

Giáo hội Phật giáo Việt Nam ngày càng phát triển cả chiều rộng và chiều sâu, cả về số lượng và chất lượng, đáp ứng ngày càng tăng đối với người dân Việt Nam về niềm tin tôn giáo nói chung và tín ngưỡng Phật giáo nói riêng. Giáo hội Phật giáo Việt Nam ngày càng được sự ủng hộ, khuyến khích của các cơ quan chức năng của chính quyền, MTTQVN và các ban ngành, đoàn thể các cấp và sự hỗ trợ, giúp đỡ về kỹ năng, xây dựng năng lực hoạt động trợ giúp xã hội và dạy nghề cho các cơ sở tôn giáo, Phật giáo Việt Nam sẽ tham gia tích cực vào các hoạt động trợ giúp xã hội.

Với truyền thống “hộ quốc an dân”, Phật giáo Việt Nam luôn đồng hành với những thăng trầm của Đất nước. Mặc dù, ngân sách của Giáo hội còn khiêm tốn nhưng việc chăm lo cho xã hội năm sau cao hơn năm trước, thể hiện tinh thần nhập thế của Phật giáo “ích đạo, lợi đời”. Những hoạt động từ thiện xã hội của Phật giáo Việt Nam đã góp phần xoa dịu những nỗi đau, những mảnh đời bất hạnh trong cuộc sống. Nhiều ngôi chùa trong cả nước thực sự là mái ấm của tình yêu thương cho hàng ngàn em nhỏ không nơi nương tựa. Thông qua sự đóng góp đó, văn hóa Phật giáo càng lan tỏa sâu rộng trong đời sống của mỗi người dân Việt Nam.

THS. Diệu Hương


  1. (shuttletworth, guy (2015). Social work and social welfare. Cengage learning, tr.31. ISBN 130548066X. Truy cập ngày 22 tháng 2 năm 2016). Truy cập ngày 19/04/2019.
  2. TS. Nguyễn Ngọc Hường, “Kết nối đạo Phật với công tác xã hội: Đề xuất mô hình cung cấp dịch vụ công tác xã hội tại Việt Nam”, Phụ lục 4 trong sách “Giá trị của Phật giáo đối với công tác xã hội trong xu thế toàn cầu hóa”.
  3. Dạ Yến- Quốc Định, “Biểu dương, phát huy vai trò của các tôn giáo tham gia hoạt động bảo trợ xã hội và dạy nghề”, phatgiao.org. vn/trong nuoc/201702/Bieu-duong-phat-huy-… 2548.

Tin khác

Cùng chuyên mục

error: Nội dung được bảo mật !!