Những mẩu chuyện thiền

1755

    Trong cuộc sống và quá trình đi làm báo, thỉnh thoảng tôi có nghe qua vài mẫu chuyện ngắn, nay xin mạn phép kể lại cho các chư Thiền hữu cùng nghe. Những mẫu chuyện này, có người chắc từng nghe kể rồi, nhưng tôi nghĩ vẫn có người chưa được nghe. Cuối mỗi câu chuyện, xin ghi kèm một bài thơ nhỏ thuộc thể loại thơ Haiku truyền thống của Nhật Bản, vừa xem như cái kết, vừa khiến câu chuyện thêm vui:

1. Một học giả có học vấn triết lý thuộc dạng thứ gì cũng biết. Hôm đó ông ta đến thăm Thiền Sư để tham khảo về Thiền. Thiền Sư mời ông một chén trà. Vừa rót trà vào chén, cứ rót nữa, rót đầy, tràn vẫn cứ rót. Học giả tỏ ra ngạc nhiên:
– Thưa sư phụ, đã đầy lắm rồi!
– Ông cũng giống như chén trà này. Hàng nghìn quyển sách, hàng triệu tư tưởng trong đó, chỗ đâu nữa để tôi nói Thiền với ông?

Rót vào đâu
Một chén thiền trà
Giữa thành kiến bao la.

2. Một Thiền sư đang đứng trên núi cao. Dưới chân núi có ba chàng thanh niên trí thức, tò mò tiến gần đến sư. Lần lượt từng người hỏi:
– Ông đứng đây chờ bạn hử?
– Không!
– Vậy ông đứng đây hóng gió chăng?
– Không!
– Hay ông đang định ngoạn cảnh đẹp?
– Cũng không!
– Vậy chứ ông đứng đây làm gì? – Cả ba thanh niên cùng nổi cáu.
– Ừ thì tôi đứng để đứng vậy thôi!

Bỏ danh xưng tên gọi
Quên được mất hơn thua
Thong thả bốn mùa.

3. Trò hỏi Thầy:
– Thiền nghĩa là gì, thưa Thầy? Thầy đáp:
– Khổng Tử bảo: “Ta chẳng dấu chi”. Thiền cũng vậy!
– Con vẫn chưa hiểu gì hết.
– Ngươi hãy theo ta ra đây.
Cùng đứng phía sau chân núi, trăng thanh, gió mát, hương lúa ngất ngây. Thầy hỏi trò:
– Ngươi có ngửi thấy mùi thơm đồng nội không?
– Có ạ!
– Đó thấy chưa. Ta có dấu gì ngươi đâu!

Chiều nào cũng Xuân
Ngày đẹp tươi trôi mất
Phút giây ngại ngùng.

4. Một tên cướp bất ngờ đột nhập vào am của Thiền sư. Hắn ta dí con dao sắc bén vào cổ ông, nghiến răng bảo:- Tiền bạc ngươi để ở đâu, mau lấy đưa hết cho ta sẽ được toàn mạng.
– Cứ tự nhiên! Tiền bạc bỏ trong ngăn kéo kia, nhưng nhớ chừa lại cho tôi mấy đồng lẻ để sáng mai tôi mua bó rau.
Tên cướp vơ vét số tiền rồi toan bỏ đi. Thiền sư liền bảo:
– Khi nhận của người ta cái gì, anh nên cảm ơn chứ!
– Ừ! Cảm ơn! Hừm!
Vài ba hôm sau, trong một vụ cướp khác, chẳng may tên cướp bị bắt. Nhà chức trách mang túi bạc tìm đến hỏi Thiền sư:
– Có phải tên này từng đến cướp tiền của thầy hay không?
– Không! Số tiền này tôi cho anh ta đó. Anh ta có cám ơn tôi đàng hoàng rồi!
Vài năm sau, khi mãn hạn tù. Tên cướp tìm đến cửa chùa:
– Xin Thầy nhận con làm đệ tử.
– Con cứ tự nhiên!

Trong rác có hoa
Dao đồ tể bỏ xuống
Tình thương chan hòa.

5. Đêm ấy, một tên trộm chui vào am của Thiền sư, nhưng đúng là xúi quẩy, gặp phải ông sư nghèo mạt rệp, chẳng có gì để lấy. Không để tên trộm tìm kiếm quá lâu, Thiền sư cởi ngay chiếc áo vá chùm vá đụp không còn chỗ nào để vá đang mặc, đưa cho anh ta:
– Chả lẽ để anh về tay không? Thôi anh hãy cầm tạm chiếc áo này vậy.
Tên trộm lắc đầu quày quả bỏ đi. Thiền sư cũng đứng lắc đầu tiếc nuối:
– Tội nghiệp hắn quá! Ước chi ta có thể cho hắn mặt trăng đẹp tuyệt vời trên kia!

Danh lợi mây bay
Tiền tài phấn thổ.
Ngắm ánh trăng đầy.

6. Bữa nọ, Thầy hỏi các đệ tử:
– Đời người sống được bao lâu?
– Bảy mươi năm – Một đệ tử trả lời. Thầy lắc đầu.
– Năm mươi năm – Một người khác nói. Thầy cũng lắc đầu.
Đồ chúng bắt đầu tỏ ra ngơ ngác.
– Mười năm.
– Làm gì có thế!
– Một năm.
– Được vậy thì đỡ!
– Một ngày.
– Dài quá!
– Một giờ.
– Vẫn không thể!
– Thưa thầy! Chúng con nghĩ mạng sống con người chỉ bằng một hơi thở thôi ạ.
– Đúng rồi!

Mong gì trường cửu
Mộng ước xanh xao
Một hơi thở vào.

7. Hữu duyên, gần mười Thiền sư nổi tiếng nhất cả nước gặp nhau ở một ngôi chùa. Họ cùng ăn cơm, đàm đạo, tham cứu Thiền, đi ngủ, thức dậy và cứ thế.
Một người giàu có tìm đến thăm các Thiền sư, hỏi:
– Rất nhiều người bỏ cả gia đình, sự nghiệp để vào chùa nghiên cứu Thiền học. Họ bỏ nhiều công sức để tập luyện, thực hành. Vậy, cuối cùng, họ có đạt được chút công danh gì không ạ?
Các Thiền sư đồng thanh đáp:
– Không được gì cả!

Cực đoan so sánh
Được mất hơn thua
Chỉ một trò đùa.

Nguyễn Sinh