Một số suy nghĩ về giá trị Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm, Bắc Giang

1292

  Chùa Vĩnh Nghiêm Bắc Giang là một trung tâm Phật giáo lớn thuộc phái Thiền Trúc Lâm Yên Tử của Phật giáo Việt Nam. Hiện nay, chùa vẫn đang bảo tồn cả một di sản văn hóa Phật giáo gồm tượng Phật, đồ thờ tự, pháp khí, bia ký,… và các tư liệu văn khắc Hán Nôm quý giá của nhân loại mang tên “Ký ức thế giới”. Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO) đã vinh danh “Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm, Bắc Giang, Việt Nam” là di sản tư liệu khu vực châu Á – Thái Bình Dương vào ngày 17/5/2012. Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm, Bắc Giang là một trong những di sản tư liệu thế giới tại Việt Nam được UNESCO công nhận.

Một góc chùa Vĩnh Nghiêm.

Qua quá trình nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm, Bắc Giang là chứng cứ dữ liệu quan trọng để các nhà nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn nghiên cứu về ngôn ngữ, văn hóa và lịch sử nhân loại mang dấu ấn nhân văn Việt Nam. Các tư liệu văn khắc Hán Nôm này mang nội dung giáo dục nhân cách đạo đức con người với những chuẩn mực, giá trị đạo đức Phật giáo.

Bộ Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm và bộ Đại thừa Chỉ Quán là những văn bản có dung lượng lưu giữ từ ngữ Hán Nôm lớn nhất trong kho tư liệu Mộc bản, cũng là những bộ Kinh Luận thâm sâu áo diệu, nói rõ giá trị đặc biệt của con người trong thế giới khách quan và hiện thực nhân duyên, nhân sinh quan Phật giáo. Nếu bộ Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm và bộ Đại thừa Chỉ Quán là những tư liệu chữ Hán mang ký ức nhân loại thì tổng tập văn bản thơ Nôm trong các văn bản tư liệu Hán Nôm Mộc bản Vĩnh Nghiêm là những tác phẩm tạo nên dấu ấn ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam trong dòng ký ức văn hóa nhân loại.

Bản in từ mộc bản.

Văn bản thi phú Nôm Cư Trần Lạc Đạo và Thiền Tông Bản Hạnh trong kho tư liệu Mộc bản là những văn bản chữ Nôm lưu giữ di sản văn hóa phi vật thể truyền khẩu của nhân loại trong bối cảnh ngôn ngữ và xã hội Việt Nam thời phong kiến. Hơn thế nữa, các địa danh, nhân vật và sự kiện trong tác phẩm Thiền Tông Bản Hạnh giúp cho con người ngày nay kiểm chứng, đối chiếu, nghiên cứu liên ngành về không gian văn hóa sông Hồng Việt Nam, đặc biệt là môi trường sinh thái tự nhiên Đông Triều Yên Tử, nơi phát xuất của dòng thiền Trúc Lâm Việt Nam.

Ngoài các văn bản Hán Nôm chuyển tải tư tưởng Phật giáo Đại thừa của tư tưởng thiền học Trúc Lâm ra, còn có văn bản chữ Hán Kính Tín Lục, văn bản này cũng là một trong những văn bản mang giá trị cốt lõi của triết học và văn hóa phương Đông “Nho – Phật – Lão”.
Sự tồn tại của Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm, Bắc Giang vốn khẳng định giá trị nghệ thuật điêu khắc truyền thống của các nghệ nhân điêu khắc châu Á, đặc biệt là các nghệ nhân người Việt. Những cống hiến lặng lẽ, âm thầm của các bậc tiền nhân đã để lại cho những thế hệ hậu duệ dòng dõi Lạc Rồng Việt Nam và nhân loại những dòng ký ức vượt thời gian và không gian, những tư liệu giáo dục nhân cách đạo đức con người, chủ nhân của xã hội toàn cầu đa văn hóa và môi trường sinh thái tự nhiên của thế giới.

Hạnh Tâm
Học viện Phật giáo Việt Nam tại TP.HCM