Thứ Tư, 26 Tháng Một 2022
Phật học Nghiên cứu Hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng bởi quá trình biến đổi...

Hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng bởi quá trình biến đổi khí hậu và thiên tai:
Những mục tiêu và giải pháp của Ban TT-XH TƯGH

  Mở đầu bài viết này, tôi xin nhắc lại sự kiện: từ ngày 01 đến 03/12/2015, tại thành phố Huế là Hội nghị toàn quốc “Phát huy vai trò của các tôn giáo tham gia bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu” (BĐKH) với sự tham gia của lãnh đạo 14 tôn giáo cùng 40 tổ chức tôn giáo ở Việt Nam. Hội nghị đặt dưới sự chủ trì của Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam và Bộ Tài nguyên môi trường cũng như được sự tư vấn của Tổ chức Bắc Âu trợ giúp Việt Nam (NAV/NCA Việt Nam). Tất cả đều bày tỏ sự quan ngại sâu sắc trước suy thoái của môi trường tự nhiên hiện nay và hướng đến việc kêu gọi các nỗ lực, nhằm giảm thiểu tối đa các nguyên nhân gây ra BĐKH nhằm bảo vệ môi trường sống, vì mục tiêu phát triển bền vững cộng đồng, quốc gia và thế giới. HT. Thích Thiện Nhơn, Chủ tịch HĐTS TƯGH, cùng nhiều vị Tăng, Ni giáo phẩm đến tham dự hội nghị này và đã kí cam kết cùng chung tay bảo vệ môi trường, ứng phó với BĐKH.

Sự kiện này một lần nữa đã cho thấy Phật giáo Việt Nam (PGVN), với tinh thần hộ quốc an dân, luôn đồng hành cùng với dân tộc. Hơn lúc nào hết, ở Việt Nam, hiện tại vấn đề BĐKH, thiên tai hoành hành là một vấn nạn và thách thức đối với Nhà nước, và toàn bộ cộng đồng xã hội, thu hút sự quan tâm đặc biệt từ các chuyên gia lẫn tổ chức trong và ngoài nước. Tất cả đều bày tỏ sự quan ngại sâu sắc, bởi vì nó sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống người dân, làm suy giảm mạnh nền kinh tế – xã hội quốc gia, tác động lớn đến mục tiêu phát triển bền vững mà Việt Nam đang hướng đến. Những thông tin mà báo chí cung cấp gần đây khiến cho giới Phật giáo không khỏi suy tư và lo nghĩ: “Thực tế tại Việt Nam, BĐKH đã và đang gây ra rất nhiều sự thay đổi như nhiệt độ trung bình năm tăng 0.5°C trong vòng 70 năm; số lượng các đợt không khí lạnh giảm đáng kể trong vòng 2 thập kỷ; hình thái bão thay đổi và bão với cường độ lớn xuất hiện ngày càng nhiều hay mực nước biển dâng lên khoảng 20 cm trong vòng 50 năm… Theo Ban chỉ đạo Trung ương về phòng chống thiên tai, đợt rét từ ngày 22-28/01/2016 tại miền Bắc khiến 9.409 con gia súc bị chết; 9.453 ha diện tích lúa, 8.472 ha diện tích mạ, 16.149 ha diện tích hoa màu, rau màu bị thiệt hại, 150.000 ha diện tích rừng hiện có bị ảnh hưởng. Trong đợt lạnh này, tuyết không chỉ phủ trắng các tỉnh miền núi giáp biên giới phía Bắc, mà còn xuất hiện ở Hà Nội, Nghệ An. Đây là điều chưa từng có trong lịch sử khí tượng Việt Nam. Thiệt hại do hạn hán, xâm nhập mặn ở khu vực Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long tính đến hết tháng 4/2016 là 9.020 tỷ đồng. Hạn hán và xâm nhập mặn còn khiến 475.000 hộ dân tại các khu vực trên bị thiếu nước sinh hoạt; 248.000 ha lúa, 129.000 ha cây công nghiệp, 50.000 ha cây ăn quả, 19.000 ha hoa màu, 5.000 ha thủy sản bị thiệt hại. Các tỉnh bị thiệt hại nặng nề nhất là Kiên Giang, Cà Mau, Bến Tre, Bạc Liêu.”

Vậy PGVN cần phải làm gì để cùng với Nhà nước, các đoàn thể xã hội chung tay góp sức vào công tác ngăn ngừa quá trình BĐKH lẫn khắc phục nạn thiên tai hoành hành hiện nay? Thiết nghĩ, đây là một vấn đề lớn, có tầm vĩ mô và nên cần bàn bạc, phối hợp chặt chẽ giữa nhiều ban ngành, viện trực thuộc GHPGVN trong thời gian tới để đề ra những định hướng cùng các bước thực hiện hiệu quả.

Ban Từ thiện – Xã hội Trung ương Giáo hội (Ban TT-XH TƯGH) luôn theo dõi và quan tâm vấn đề này trong thời gian gần đây, nhất là thường xuyên ủng hộ và phát động Tăng Ni, Phật tử các tự viện tổ chức đi cứu trợ nạn nhân bị ảnh hưởng do quá trình BĐKH, bởi thiên tai như hạn hán, lũ lụt gây ra trên khắp ba miền đất nước. Những việc làm ý nghĩa, thiết thực này đã được chính quyền nhiều địa phương ghi nhận, còn người dân thì cảm kích và tri ân.

Tuy nhiên, trước những diễn biến khó lường lẫn sự tàn phá nghiêm trọng của quá trình BĐKH, thiên tai có thể hoành hành trong thời gian tới, Ban TT-XH TƯGH sẽ tập trung vào mục tiêu lẫn việc thực thi những giải pháp quan trọng, nhằm giúp đỡ người dân như sau:
Thứ nhất, trong thời gian tới, việc cứu trợ người dân ở nơi bị tác động bởi quá trình BĐKH, tàn phá bởi vùng thiên tai của Phật giáo cần hướng đến tính chuyên nghiệp hơn nữa. Trước nay, hoạt động cứu trợ người dân của Tăng Ni, Phật tử phần nhiều còn mang tính tự phát, mỗi nơi mỗi làm, chưa có tập trung và chiến lược, chủ yếu dừng ở giúp đỡ vật chất là chính. Cho nên, việc làm này chỉ giúp đỡ người bị nạn tạm thời vượt qua khó khăn, thiếu thốn cái ăn cái mặc hoặc trong cảnh màn trời chiếu đất. Vì vậy, trong thời gian tới, Ban TT-XH TƯGH sẽ thành lập Phân ban Tư vấn quy tụ các chuyên gia, nhà quản lý, nhà hoạt động xã hội để ghi nhận những ý kiến đề xuất sao cho hoạt động cứu trợ mang tính hợp lý, thiết thực với nhu cầu của người dân. Chẳng hạn, trước khi cứu trợ cần những đánh giá nhanh xã hội học về nhu cầu vật chất của họ để đưa đến vật phẩm cứu trợ thật sự cần thiết. Nhân đây, tôi muốn nhắc lại việc HT. Thích Như Niệm, Phó ban Thường trực Ban TT-XH TƯGH, đã từng đề xuất một đề nghị quan trọng: Cần tìm hiểu mô hình và tiến tới thành lập Trung tâm cứu trợ nhân đạo. Trung tâm này có chức năng vận động, thu hút các nguồn lực hỗ trợ trong, ngoài nước, xây dựng mạng lưới tình nguyện viên và nhất là tiên phong đi cứu trợ ở những địa phương gặp thiên tai, bão lụt hoặc trong điều kiện khó khăn, nghèo đói dựa trên nhu cầu thiết thực của cộng đồng. Nếu thành lập được và hoạt động có hiệu quả, thì Trung tâm cứu trợ nhân đạo sẽ là một bước thành công có tính chiến lược, một bước phát triển mới trong hoạt động từ thiện xã hội của PGVN trong lĩnh vực cứu trợ thiên tai. Cần tham khảo thêm các mô hình hoạt động hiệu quả trong lĩnh vực cứu trợ nhân đạo của các tổ chức phi Chính phủ trong và ngoài nước để rút ra những bài học kinh nghiệm. Đây là một nhiệm vụ quan trọng mà Ban TT-XH TƯGH cần phải nhanh chóng triển khai thực hiện. Thiết nghĩ, nếu làm được điều này sẽ tạo ra một bước đột phá quan trọng trong lĩnh vực cứu trợ thiên tai của Phật giáo hiện nay. Bên cạnh đó, muốn ngành từ thiện xã hội của Phật giáo tham gia tốt vào việc ngăn ngừa, khắc phục tác hại của tình hình BĐKH lẫn thiên tai hiện nay thì cần phải nắm vững kiến thức lẫn phương pháp tổ chức và phát triển cộng đồng để có thể vận dụng một cách hiệu quả. Đây là một cách làm khoa học và bài bản, đang được áp dụng nhiều nước trên thế giới cũng như một số nơi ở Việt Nam. Phát triển cộng đồng là tiến trình giải quyết một số vấn đề khó khăn, đáp ứng nhu cầu của cộng đồng, hướng tới sự phát triển không ngừng về đời sống vật chất, tinh thần của người dân thông qua việc nâng cao năng lực, tăng cường sự tham gia, đoàn kết, phối hợp chặt chẽ giữa người dân với nhau, giữa người dân với các tổ chức và giữa các tổ chức với nhau trong khuôn khổ cộng đồng. Nguyên tắc chủ đạo của phát triển cộng đồng là phải xuất phát từ nhu cầu đích thực của người dân, sự tham gia và quyền tự quyết của họ, tin vào khả năng của dân, đồng thời hướng đến việc phát huy nội lực và thực thi công bằng xã hội. Cho nên, Ban TT-XH TƯGH chắc chắn có kế hoạch đào tạo Tăng Ni, Phật tử về lĩnh vực phát triển cộng đồng cũng như cử người đi tham khảo những mô hình liên quan đến bảo vệ môi trường, ngăn ngừa và hỗ trợ người dân bị thiên tai hiệu quả trong nước lẫn quốc tế.

Thứ hai, cần đề cao tính linh hoạt trong những hoạt động từ thiện xã hội của Phật giáo ở những vùng bị thiên tai, ô nhiễm môi trường bởi quá trình BĐKH gây ra. Tính linh hoạt thể hiện rõ bằng sự phong phú hàng hóa vật phẩm cứu trợ lẫn phương thức hỗ trợ người dân. Do vậy, Ban TT-XH TƯGH sẽ có thông tư hướng dẫn Tăng Ni, Phật tử các tự viện lưu ý điều này, nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người dân. Bởi vì, tuy nói chung là thiên tai, nhưng nó bao gồm nhiều dạng thức như: Hạn hán, lũ lụt, cháy rừng, rét hại, dông bão, nước biển dâng cao gây xâm nhập mặn… gắn liền với đặc điểm từng vùng miền trên đất nước Việt Nam. Miền Trung thường xuyên chịu đựng nạn hạn hán và bão trước nay, còn vùng núi các tỉnh miền Bắc hay gặp cảnh lũ quét, rét đậm rét hại xảy ra, riêng người dân Đồng bằng Sông Cửu Long gần đây bị tác động bởi nước biển dâng cao làm xâm nhập mặn sâu trong đất liền. Cho nên, hàng hóa, phương thức cứu trợ thiên tai cần phải phân loại theo địa phương, theo tính chất và đặc điểm từng loại hình mới mang lại hiệu quả cao cho người thụ hưởng. Cho nên, công tác hỗ trợ từ thiện xã hội chú trọng vào lĩnh vực khám, cấp phát thuốc chữa bệnh, hỗ trợ lắp đặt máy lọc nước, xây hồ chứa nước ngọt, phát lu đựng nước, hòa mạng lưới điện nông thôn, xây dựng cầu và mở rộng đường sá,… Bên cạnh hỗ trợ vật chất, việc cứu trợ người dân vùng bị thiên tai, ô nhiễm môi trường cũng cần phải chú trọng giúp đỡ họ về mặt tinh thần bằng cách tư vấn tâm lý để xoa dịu nỗi đau mất mát tài sản lẫn người thân, hướng dẫn họ cách tự chăm sóc sức khỏe bản thân, các biện pháp vệ sinh môi trường xung quanh. Thậm chí, xa hơn nữa là cần hỗ trợ, hướng dẫn cho người dân chuyển đổi sinh kế sao cho phù hợp với quá trình biến đổi môi trường tự nhiên đang diễn ra ở địa phương.

Thứ ba, hoạt động từ thiện xã hội cần phải song hành với việc nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường tự nhiên cho cộng đồng dân cư địa phương để họ thay đổi những hành vi không phù hợp làm hủy hoại môi sinh là nguyên nhân trực tiếp gây ra quá trình BĐKH, thiên tai hoành hành hiện nay. Do vậy, cần nhanh chóng hệ thống hóa những lời dạy của Đức Phật có liên quan đến chủ đề môi trường và sự tương quan nhân quả về những hành vi của con người ứng xử với tự nhiên trong Kinh điển để làm tài liệu nghiên cứu cho Tăng, Ni làm công tác từ thiện xã hội, hoằng pháp. Từ đó, sẽ giúp họ vừa triển khai việc cứu trợ vừa có những bài thuyết pháp gắn với ý thức bảo vệ môi trường có chiều sâu và ý nghĩa đối với hàng Phật tử nói riêng lẫn cộng đồng xã hội nói chung. Thông qua đó giúp họ hiểu hơn những lời dạy của Đức Phật về cách ứng xử hài hòa, tôn trọng môi trường sống để có thể áp dụng vào cuộc sống hàng ngày. Song song đó, Ban TT-XH TƯGH cần tổ chức các lớp bồi dưỡng kiến thức liên quan đến môi trường, biến đổi khí khậu và những biện pháp tuyên truyền, xây dựng các mô hình liên quan đến lĩnh vực này để Tăng Ni, Phật tử nắm vững và vận dụng tốt. Tham gia tập huấn là các chuyên gia am hiểu vấn đề này đến từ các trường đại học, viện nghiên cứu, các tổ chức phi Chính phủ đang hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ môi trường ở Việt Nam.

Cuối cùng, tôi muốn nói rằng, PGVN luôn quan tâm đến việc bảo vệ môi trường tự nhiên, đồng thời sẽ có nhiều nỗ lực hơn nữa trong việc hỗ trợ các cộng đồng dân cư đang bị tác động mạnh mẽ bởi ô nhiễm môi trường, quá trình BĐKH đang diễn ra, thiên tai hoành hành bất thường và khó dự đoán trong thời gian sắp tới. Nhận thức rõ điều này, Ban TT-XH TƯGH sẽ có kế hoạch triển khai đến các tỉnh thành, tự viện trong cả nước ba mục tiêu lẫn những giải pháp đề xuất ở trên, tiếp tục thảo luận tìm ra những hành động cụ thể hơn nữa nhằm hỗ trợ người dân được tốt hơn. Thiết nghĩ, đây còn là trách nhiệm xã hội của người tu sĩ Phật giáo trước thời đại, nhằm thực hiện lời dạy cao quý của Đức Phật: “Phụng sự chúng sinh tức cúng dường Chư Phật”.

HT.TS. Thích Tấn Đạt
UVTK HĐTS, Phó ban Thường trực Ban TT-XH TƯGH

Tài liệu tham khảo
1. Bộ Tài nguyên và Môi trường (2011), Kịch bản biến đổi khí hậu, nước biển dâng cho Việt Nam, Hà Nội.
2. CDKN, ODI, AGULHAS (2012), Quản lý các sự kiện khí hậu cực đoan và thảm họa ở châu Á: Các bài học từ Báo cáo SREX IPCC.
3. Hội Chữ thập đỏ Việt Nam (2002), Giới thiệu về quản lý thảm họa tại cộng đồng, Hà Nội.
4. Nguyễn Kim Liên (2008), Giáo trình phát triển cộng đồng, Hà Nội, NXB. Lao động – Xã hội.
5. Trường Đại học KHXH&NV – UBTƯMTTQVN – GHPGVN, Kỷ yếu Hội thảo khoa học Phát huy vai trò Phật giáo tham gia xã hội hóa công tác xã hội, từ thiện, Kiên Giang, ngày 14-15/6/2017.

Tin khác

Cùng chuyên mục

error: Nội dung được bảo mật !!