Chơn tâm thường trú

124

  Tâm mê muội xuống lên trong ba cõi
Bối giác hiệp trần nên phải khổ đau
Mang thân hình vay trả trước hay sau
Nào nhớ đến nguồn tâm luôn trong sáng!

Đức Phật dạy: “Sở dĩ chúng sanh luân hồi trong ba cõi sáu đường là do vọng tâm mê muội, nên cứ trôi lăn chìm đắm trong dòng sông sanh tử. Suốt ngày chạy theo trần lao nghiệp cảnh, có lúc phải sát sanh hại vật, tay chân vướng đầy máu thắm, chỉ vì cơm, áo, gạo, tiền để nuôi tấm thân giả huyễn này. Chúng ta đâu biết rằng trần lao là thứ vô thường, thân tứ đại của chúng ta nào có bền chắc? Bởi lẽ ngũ uẩn bổn giai không, nếu chúng sanh biết thức tỉnh quay về tánh giác, biết suy xét trở lại, rời trần lao mà quay về giác tánh, thời khỏi hẳn luân hồi. Vì khách trần có đến thời phải ra đi, còn giác tánh là chơn tâm thường trú thời bất động.”

Trong kinh Trung Bộ tập II, Đức Phật dạy rằng: “Tất cả chúng sanh đều có Như Lai tạng, chỉ cần xứng tánh khởi tu, thì trí năng công đức của Như Lai tạng sẽ dẫn phát khai triển, đạt quả Như Lai. Tất cả chúng ta đều có nguồn tâm, phát ra nơi tâm là tánh biết. Nhứt minh tinh sanh lục hòa hiệp, nghĩa là từ một tánh biết phát ra sáu căn, gọi là tánh thấy, tánh nghe, tánh ngửi, tánh nếm… Cần xứng tánh nghĩa là sống với tánh thật, thì trí năng công đức Như Lai sẽ phát sanh. Một khi sống được với tánh thật rồi, thì trí huệ phát sanh, dẫn đến cho tất cả việc làm, nhiệt não biến thành thanh lương, vô lượng công đức phát sanh từ đây.” Ví như trong một ngôi nhà tối trăm năm, chỉ cần có ngọn đèn được thắp lên, thì bóng tối sẽ lùi dần. Ánh sáng dụ cho trí tuệ, khi trí tuệ phát sanh thì vô minh phiền não lùi dần, rồi mất hẳn. Cũng như Đức Như Lai thường trụ đại định trong cuộc sống hằng ngày, mặc dù Ngài vẫn đi, đứng, nằm, ngồi như chúng ta, nhưng Ngài thường sống trong tỉnh giác, một vọng niệm dấy khởi là Ngài dừng lại ngay. Bởi vậy, Ngài thường dạy đệ tử phải thường canh chừng sáu căn, đừng cho sáu tên giặc (sáu trần) vướng vào, như người lính canh cửa thành không cho giặc tràn vào, thì dân chúng sẽ được an cư lạc nghiệp.

Vua Trần Nhân Tông có hai câu thơ:
Ngàn sông có nước ngàn trăng hiện
Muôn dặm không mây muôn dặm trời.

Khi tâm lặng trí sáng, ta thấy muôn sự, muôn vật một cách rõ ràng, ví như nước sông trong ngần không gợn sóng, thì ánh trăng mới xuất hiện. Câu hai: không mây là không có phiền não, không có vọng động, khi lòng ta thanh thản, phiền não lắng xuống, giác tánh hiển lộ, bấy giờ cả bầu trời thênh thang hiển hiện, chỉ còn một tâm trong sạch vắng lặng mà thôi.

Tâm, tâm, tâm khó nổi tầm
Phóng ra trùm khắp pháp giới
Thâu lại bằng mũi kim châm.

Thật vậy, như chúng ta hiện ngồi đây, nhưng phóng tâm vọng động là đi đến châu Mỹ, châu Phi, có tiếng động khiến ta trực tỉnh, là ta có mặt ngay trong tức khắc. Tâm tuy không có hình tướng, nhưng khi điều phục được rồi, thì tâm hồn chúng ta lúc nào cũng an nhiên tự tại trước mọi cảnh vật, trước cảnh chi phối của vô thường. Nói rất dễ, nhưng khi thực hành, áp dụng vào cuộc sống thật khó vô cùng. Ví như khi ta muốn làm việc thiện, nhưng gặp sự bất bình, bất mãn, chuyện hàng xóm láng giềng gì đó, thiện tâm của ta liền thối thất. Như Đức Phật dạy: “Trong Lục độ, bố thí đứng hàng đầu (Bố thí, Trì giới, Nhẫn nhục, Tinh tấn, Thiền định, Trí tuệ), nhưng Bố thí muốn có lợi ích, phải dựa trên tinh thần Tam luân không tịch. Nghĩa là không thấy của mình đem ra bố thí, không chấp vào hình thức mình là người thi ân, và người kia là kẻ thọ ân.” Chúng ta thì lại khác, mình tổ chức một chuyến từ thiện, nhưng người chung quanh quên nhắc đến tên mình, hoặc người thọ ơn gặp mình quên chào hỏi, tức thời cơn thịnh nộ nổi lên, như vậy bao nhiêu phước báu đều tan đi như mây khói. Cho nên, chúng ta làm tuy nhiều, nhưng kết quả chẳng có bao nhiêu. Mặc dù việc khó làm, nhưng chúng ta cố gắng luyện tập lâu ngày trở thành thói quen, tập dần thiện tâm chúng ta sẽ lớn mãi theo năm tháng, rồi chúng ta sẽ gặt hái được kết quả tốt đẹp. Nhà Thiền thường mượn hình ảnh chú trâu để sách tấn hành giả. Ví như chú trâu ngày đầu đem về phủ kín một bộ lông đen tuyền. Lúc đó, mục đồng phải xỏ dây vào mũi và dùng roi để ngăn không cho trâu ăn lúa mạ người khác. Cố gắng luyện tập một thời gian, chú trâu đi ngay về thẳng, không còn ăn lúa mạ bên đường. Giờ đây, dây roi không còn tác dụng với chú trâu nữa.

Sắc hương tiếng nhạc du dương
Hiện ra sáu món dẫn đường si mê
Trâu nay thuần thục trở về
Mắt nhìn ngũ dục chẳng hề lãng xao
Dây, roi buông tự thuở nào
Mục đồng chẳng nhọc, chẳng hao tinh thần.

Thế là mục đồng luyện tập, chú trâu ban đầu phủ một lớp lông đen tuyền, rồi trắng dần, nay chỉ còn hai chân đen, bởi một chòm lông của Tam độc (tham, sân, si) còn lưu lại một ít ưu phiền, rồi đến khi chú trâu trắng toát, mục đồng không còn nhọc công dẫn trâu về nhà. Giờ đây, mục đồng chễm chệ ngồi thổi sáo trên lưng trâu, khi hoàng hôn sắp khuất mình sau rặng núi.

Mục đồng sáo thổi nghêu ngao hát
Lâng lâng mây quyện ánh dương tà.

Đức Phật đã giới thiệu tri kiến Phật cho chúng sanh, Ngài đã vận dụng ngôn từ, tỷ dụ, khéo léo để chỉ tri kiến Phật của chúng sanh cho chúng sanh biết, khích lệ, khuyến cáo cho chúng sanh sống bằng tri kiến Phật của mình sẵn có. Đó là điều cực kỳ quan trọng mà chư Phật ra đời, để làm lợi ích cho chúng sanh trong cõi đời ngũ trược ác thế này. Chúng ta là đệ tử của Ngài, chúng ta cũng hạ thủ công phu để trở về cội nguồn mà xưa kia chúng ta chưa bị lưu lạc.


Chỉ có say mê thành trôi nổi
Trở về quê cũ dứt niệm si
Trôi lăn bao kiếp nay trở lại
Thể tánh trong ngần đạo Từ bi.

TKN. Phước Giác